Scivil. Zo heet het Vlaamse Kenniscentrum voor Citizen Science, dat in januari 2019 boven de doopvont is gehouden. Wat doet Scivil en wat kan het betekenen voor burgers en wetenschappers? Annelies Duerinx (Scivil) geeft antwoord. 

Wat zijn de taken van Scivil?

We hebben drie duidelijke doelstellingen. We voeren promotie voor burgerwetenschap, zowel bij wetenschappers als bij burgers. Wetenschappers moeten weten wat burgerwetenschap, of citizen science, is. We willen de drempels wegnemen die hen beletten om een eigen project op te starten. De burgers willen we oproepen om deel te nemen aan projecten, via het platform Iedereen Wetenschapper.

Tweede doelstelling: we willen mensen in contact brengen met elkaar. Zodat wetenschappers over de grenzen van disciplines en universiteiten heen elkaar vinden om samen te werken. En zodat burgerbewegingen en individuen die met vragen zitten, met de juiste wetenschappers kunnen zoeken naar oplossingen. En ook beleidsmakers willen we hierbij betrekken. Resultaten van projecten, denk aan metingen van luchtkwaliteit, kunnen tot maatregelen leiden.

Ten slotte willen we ondersteuning bieden aan wetenschappers die een citizen science-project organiseren. Zowel voor de start van het project, als gedurende het project en na afloop.

Welke ondersteuning bieden jullie aan wetenschappers?

Die richt zich vooral op vijf gebieden, waarrond we werkgroepen hebben opgericht: communicatie, onderwijs, datamanagement, luchtkwaliteit en biomonitoring. Bedoeling is alle kennis en expertise die er vandaag al is in Vlaanderen te verzamelen en te delen. Daarnaast gaan we acties opzetten rond specifieke problemen en vragen. Voor luchtkwaliteit willen we bijvoorbeeld alle metingen die vandaag al gebeuren beter op elkaar afstemmen. Daarvoor werken we samen met de Vlaamse Milieu Maatschappij (VMM). Wie bezig is met biomonitoring – het in kaart brengen van bepaalde dieren of planten – werkt meestal met een app waar je fotos kan uploaden en een aantal vragen over het dier of de plant in kwestie kan beantwoorden. Als elke wetenschapper afzonderlijk zon app laat ontwikkelen, kost dat handenvol geld. Wij willen bekijken of je een app kan maken die voor meerdere projecten bruikbaar is.

Vogeltelling

Is er ook ondersteuning voor burgers die een onderzoek willen opstarten?

Op de website zullen wij alle informatie en expertise over goede burgerwetenschap delen. We zullen ook workshops organiseren die zowel openstaan voor professionele wetenschappers als voor burgerwetenschappers. Maar we willen burgers met een idee of een vraag vooral graag in contact brengen met professionele wetenschappers die met hetzelfde onderwerp bezig zijn. Zo kunnen ze samen een onderzoek starten. Dat geeft meer garanties voor een onderzoek van goede kwaliteit, dat betrouwbare resultaten zal opleveren. Om financiering te krijgen van de Vlaamse overheid moet een project sowieso samen met een wetenschapper gebeuren die is verbonden aan de Vlaamse universiteit of onderzoeksinstelling.

Scivil wordt gefinancierd door de Vlaamse overheid. Vlaanderen heeft ook enkele miljoenen euros voorzien voor specifieke citizen science-projecten. Betekent dat dat er midner geld gaa naar de conventionele wetenschap?

Dit geld gaat niet af van andere financiering voor wetenschappelijk onderzoek. In 2018 is er net geen twee miljoen gegaan naar nieuwe citizen science-projecten, tien procent van dat budget is naar het Kenniscentrum gegaan, voor de opstart.

Hoe definiëren jullie burgerwetenschap? 

Zowel de burger als de wetenschap moeten aanwezig zijn. Het onderzoek moet wetenschappelijk relevante data opleveren, door een samenwerking met burgers. Die burgers moeten dankzij hun deelname aan het project iets bijleren. Ze moeten feedback krijgen en hun bijdrage moet worden erkend. Met andere woorden: citizen science moet zowel voor de burger als voor de wetenschap een meerwaarde betekenen. Wij richten ons hiermee op de principes voor goede burgerwetenschap die de Europese vereniging voor citizen science (ECSA) heeft opgesteld.

Waarom besteedt Vlaanderen aandacht en geld aan burgerwetenschap? En waarom precies nu?

In Europa groeit de aandacht voor citizen science al enkele jaren. Er bestaan ook Europese financieringsprogrammas, zoals Horizon2020. Vlaanderen wil nu mee op de kar springen. Daarnaast zie je recent burgerbewegingen en actiegroepen ontstaan, vooral rond luchtkwaliteit. De overheid wil een antwoord bieden aan burgers die de luchtkwaliteit en andere omgevingsfactoren willen meten. Daarnaast past citizen science ook in het belang dat Vlaanderen hecht aan wetenschapscommunicatie. Burgerwetenschap gaat veel verder dan communciatie, waarbij wetenschappers hun onderzoek bekendmaken bij het brede publiek. Burgers gaan echt meedoen, en zo raak je pas echt doordrongen van het belang van wetenschap.

Bereik je met citizen science niet alleen die burgers die wetenschap al belangrijk vinden? 

Dat weten we niet. En dat is een van de vragen waarop Scivil een antwoord wil vinden. We willen nagaan of citizen science – zoals vaak geopperd – enkel hoogopgeleide blanke mensen bereikt. En als dat zo is, wat we kunnen ondernemen om daar iets aan te doen. Dat kan bijvoorbeeld via burgerwetenschap op school.

Hebben jullie nog behoefte aan experts die hun kennis willen delen?

Zeker! We willen graag alle expertise die er in Vlaanderen is, in kaart brengen. Ik wil de komende tijd praten met iedereen die in de praktijk met burgerwetenschap bezig is. Wie hierover iets te vertellen heeft, mag ons altijd contacteren.

 

Alle informatie over Scivil vind je op www.scivil.be

Annelies Duerinx contacteren kan via info@scivil.be

Interview: Liesbeth Gijsel